ZAKUPY WPROST OD ROLNIKA: krótkie łańcuchy, wielkie zmiany w Krakowie

Cyfryzacja lokalnych rynków żywności znalazła się w centrum uwagi European Roadshow projektu COREnet, które odbyło się w Krakowie w dniach 13–14 maja 2026 r. W wydarzeniu uczestniczyli eksperci z 11 krajów oraz przedstawiciele polskich inicjatyw Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności (KŁŻ). Wspólne rozmowy koncentrowały się nie tylko na możliwościach, jakie daje cyfryzacja, ale także na realnych wyzwaniach, z którymi mierzą się lokalne rynki.

Najważniejsze pytanie, które powracało podczas spotkań, miało bardzo praktyczny charakter:

Jak skutecznie organizować i rozwijać lokalny system żywnościowy w warunkach coraz bardziej powszechnej cyfryzacji?

Kraków jako laboratorium praktycznych rozwiązań

European Roadshow projektu CORENET nie ograniczało się do paneli i dyskusji. Kluczowym elementem były wizyty terenowe oraz bezpośrednie spotkania z lokalnymi inicjatywami. Uczestnicy odwiedzili Unitarg – jedno z rewitalizowanych targowisk miejskich, gospodarstwo Elizy Rusek w Zastowie współtworzące rynek online Marchewka Mobilna, a także wzięli udział w warsztacie z Zarządem Zieleni Miejskiej, który przygotowuje politykę żywnościową Krakowa.

Bezpośrednie zetknięcie się z lokalną rzeczywistością pozwoliło sformułować jasny wniosek:

Główną barierą rozwoju lokalnych rynków żywności nie jest brak wiedzy ani technologii. Problemem jest przede wszystkim brak koordynacji działań. System żywnościowy funkcjonuje w rozproszeniu, a uczestnikom rynku brakuje stałego, operacyjnego wsparcia – zwłaszcza w obszarze logistyki, organizacji i współpracy.

Targowiska jako miejsca wiedzy, nie tylko handlu

Wizyta na Unitargu uświadomiła uczestnikom, że targowiska pełnią znacznie szerszą rolę niż tylko sprzedaż produktów żywnościowych. Są one żywymi przestrzeniami społecznymi, w których powstają relacje, zaufanie i praktyczna wiedza. To właśnie tam producenci i konsumenci spotykają się bezpośrednio, rozmawiają i uczą się od siebie nawzajem.

Jednocześnie doświadczenia krakowskie pokazują dużą nierówność w funkcjonowaniu targowisk. Nie wszystkie rozwijają się tak jak Unitarg. Część z nich traci klientów i producentów, a niektóre zmagają się z perspektywą unicestwienia i zabudowy przez deweloperów. To wskazuje na istotną lukę – brak spójnego podejścia do rozwoju targowisk jako elementu miejskiego systemu żywnościowego.

Rolnik w nowej roli – więcej odpowiedzialności

Wizyta w gospodarstwie Elizy Rusek pod Krakowem, pokazała, jak bardzo zmienia się rola rolnika. W modelu krótkich łańcuchów dostaw producent przestaje być wyłącznie dostawcą żywności. Staje się jednocześnie organizatorem sprzedaży, uczestnikiem logistyki, osobą zajmującą się komunikacją z klientem i współtwórcą rynku.

To oznacza większe możliwości, ale także większe obciążenie. Małe gospodarstwa, aby funkcjonować efektywnie bez pośrednika, muszą współpracować z innymi producentami, inicjatywami i klientami by dzielić koszty i pracę związaną z funkcjami pośrednika. W praktyce potrzebują wsparcia nie tylko w produkcji, ale w całym łańcuchu „od pola do stołu” – od logistyki po budowanie relacji i wykorzystanie narzędzi cyfrowych.

Obecnie część tego wsparcia istnieje, ale głównie w sposób nieformalny. Tworzą je sieci współpracy, oddolne inicjatywy i platformy takie jak Marchewka Mobilna, Krakowska Farma Miejska czy też Targ Pietruszkowy. System doradztwa publicznego nie jest w pełni dostosowany do tych nowych potrzeb doradztwa opartego na uczeniu się od „rówieśników” i udzielania innym wsparcia i otrzymywania wsparcia od innych w diagnozowaniu i rozwiązywaniu problemów z rozwojem.

Doradztwo jako koordynacja systemu

Doświadczenia z Krakowa pokazują wyraźnie, że zmienia się sposób rozumienia doradztwa dla lokalnych rynków żywności. Nie jest to już jednorazowe przekazanie wiedzy, ale ciągły proces wspierania uczestników rynku w podejmowaniu decyzji i organizowaniu współpracy. Rolnicy są wciąż w centrum uwagi, ale doradztwo musi objąć wszystkich „aktorów” współtworzących lokalny rynek żywności – m. in. klienci, dostawcy usług, restauratorzy.

W nowych modelach cyfryzowanych lokalnych rynków żywności, takich jak APPETIT czy Marchewka Mobilna, doradztwo obejmuje codzienną koordynację działań, organizację rynku, rozwój relacji, wdrażanie narzędzi cyfrowych i uczenie się poprzez praktykę. Oznacza to przejście od podejścia do doradztwa opartego na „transferze wiedzy” do traktowania doradztwa jako elementu infrastruktury systemu żywnościowego.

To właśnie ta „praca łączenia rozproszonych producentów i konsumentów” – często niewidoczna jest kluczowa. To właśnie ona decyduje o sukcesie lokalnych rynków żywności.

Miasto jako koordynator

Wnioski z European Roadshow wskazują, że rozwój systemu żywnościowego nie może opierać się wyłącznie na indywidualnych działaniach rolników i konsumentów. Wymagana jest bardziej aktywna rola samorządu. Ale jaka to rola?

Kraków już uwzględnia ten obszar w aktualizowanej Strategii Rozwoju Miasta Krakowa do 2050 roku oraz w pracach nad polityką żywnościową. Kluczowa rola dla miasta to działanie na rzecz łączenia i kojarzenia rozproszonych działań w celu tworzenia spójnego systemu żywnościowego, który jest częścią wizji miasta.

Oznacza to konieczność wzmacniania współpracy między uczestnikami rynku, rozwoju infrastruktury, lepszego dopasowania polityk miejskich oraz wspierania przepływu wiedzy oraz informacji. Rola miasta polega tu przede wszystkim na wyartykułowaniu miejsca polityki żywnościowej w wizji rozwoju miasta, budowania klimatu poparcia społecznego, a następnie koordynacji, inicjowaniu oraz inspirowaniu współpracy i tworzeniu warunków dla realizacji tej wizji.

W kierunku spójnego systemu

Analiza przeprowadzona w ramach projektu COREnet wskazuje, że przyszłość wsparcia dla lokalnych rynków żywności powinna opierać się na trzech zmianach. Po pierwsze, doradztwo musi mieć charakter ciągły, a nie incydentalny. Po drugie, powinno obejmować cały łańcuch wartości, a nie tylko produkcję. Po trzecie, jego punkt ciężkości musi przesunąć się z pojedynczego gospodarstwa na poziom całego systemu, w którym ważne są relacje między wszystkimi uczestnikami rynku.

Kraków ma już solidne fundamenty w postaci aktywnych targowisk, zaangażowanych rolników i dynamicznych inicjatyw lokalnych. Kolejnym krokiem jest ich lepsze połączenie i wzmocnienie w ramach jednego, spójnego ekosystemu.

Zaproszenie

Zapraszamy do pogłębienia tematu i zapoznania się z przygotowywaną polityką żywnościową Krakowa oraz materiałami z European Roadshow - TUTAJ:

👉 Raport z wizyty COREnet

👉 Informacje o Strategii Rozwoju Krakowa

👉 Podsumowanie Planu Działań dla Krakow

👉 Pełny Plan Działań dla Krakowa opracowany w projekcie Cofarm4Cities

👉 Analiza Planu Działań z perspektywy krótkich łańcuchów dostaw

Więcej o projekcie CORENET - TUTAJ

To dobry moment, aby wspólnie kształtować przyszłość systemu żywnościowego Krakowa – bardziej lokalnego, odpornego i skoordynowanego.

W dniach 18-19 czerwca 2026 odbędzie się w Krakowie II Kongres Miast na rzecz Suwerenności. Zachęcamy do udziału. My będziemy na pewno! Więcej informacji i rejestracja TUTAJ.