CYFRYZACJA LOKALNYCH RYNKÓW ŻYWNOŚCI – iluzja czy przełom?

Czy cyfryzacja naprawdę może pomóc w rozwoju lokalnych rynków spożywczych, czy też jest to tylko kolejna technologiczna iluzja?

Takie pytania zadawali sobie uczestnicy European Roadshow projektu COREnet, który odbył się w Krakowie w dniach 13–14 maja 2026 roku. Pierwsza część spotkania odbyła się na Wydziale Informatyki AGH. W spotkaniu wzięli udział eksperci z 11 krajów oraz osoby, które na co dzień rozwijają lokalne rynki żywności w Polsce.

Odpowiedź, do której wspólnie doszli uczestnicy, była zaskakująca:

to nie jest właściwie postawione pytanie!

Problem skalowania lokalnych rynków żywności nie leży bowiem w stopniu zaawansowania cyfryzacji czy też użytkowania technologii cyfrowych. Największym wyzwaniem są kwestie organizacyjne – czyli to, jak cały system żywnościowy jest zorganizowany i jak jego uczestnicy ze sobą współpracują.

To właśnie tłumaczy, dlaczego wiele ciekawych inicjatyw związanych z lokalną żywnością nie rozwija się na większą skalę, mimo rosnącego zainteresowania kupujących i coraz powszechniejszej cyfryzacji.

W trakcie prezentacji i debat wyłonił się jasny i spójny przekaz. Tak to podsumował jeden z uczestników:

„Głównym wyzwaniem nie jest brak produkcji ani popytu, ale trudność w koordynowaniu systemu złożonego z wielu małych, rozproszonych podmiotów po stronie producentów i konsumentów. Polska stanowi uderzający przykład – kraj nasz ponad milion gospodarstw rolnych, ale ich udział w przedsięwzięciach KŁŻ jest ograniczony do mniej niż 5%. Wskazuje to bardziej na bariery strukturalne i organizacyjne niż na ograniczenia ekonomiczne czy też technologiczne”.

Dlaczego lokalna żywność nie skaluje się łatwo?

Dzięki internetowi rolnicy mają dziś znacznie łatwiejszy dostęp do klientów niż kiedyś. Media społecznościowe, platformy sprzedażowe i komunikatory pozwalają promować produkty i sprzedawać je klientom bez pośredników.

Ale to nie wystarczy, aby stworzyć duży i stabilny rynek. Jak trafnie zauważył jeden z uczestników spotkania:

„Sprzedaż nie jest dziś największym problemem – problemem jest dostawa.”

Po sprzedaniu produktu zaczyna się najtrudniejsza część: organizacja transportu, łączenie różnych zamówień, koordynacja wielu producentów i klientów. To, co działa przy małej skali, szybko przestaje być proste, gdy liczba zamówień rośnie.

Więcej aplikacji to niekoniecznie lepszy system

W prezentacji wyników projektu CODECS, który jest realizowany równolegle z CORENET, pojawiło się ważne, porządkujące rozróżnienie między dwoma pojęciami: digitalizacją (ang. Digitisation) i cyfryzacją (ang. Digitalisation)

Digitalizacja oznacza przenoszenie istniejących działań do internetu – na przykład sprzedaż online, e-faktury czy komunikację przez aplikacje. To zmiany, które już się dzieją i które faktycznie pomagają. Ale nie zmieniają one sposobu, w jaki działa cały system żywnościowy.

Cyfryzacja to coś więcej. To zmiana organizacji rynku – sposobu, w jaki producenci, konsumenci i logistyka są ze sobą powiązani. Chodzi o tworzenie nowych modeli współpracy, które wcześniej nie były możliwe.

Jak ujął to jeden z uczestników:

„Jeśli skupimy się tylko na aplikacjach i danych, problemy rozwoju lokalnych rynków i tak pozostaną.”

To dlatego wiele projektów „cyfrowych” nie przynosi przełomu. Ulepszają pojedyncze elementy, ale nie rozwiązują problemu całości. W szczególności w zakresie logistyki i dystrybucji.

Prawdziwe wyzwanie: jak działa cały system

Dziś lokalne rynki żywności są bardzo rozproszone. Rolnicy często samodzielnie zajmują się wszystkim – od sprzedaży po dostawę. Klienci z kolei poruszają się wśród wielu niezależnych ofert.

Logistyka jest organizowana doraźnie i często w mało efektywny sposób. Tak jest na terenie Krakowa.

Jednocześnie narzędzia cyfrowe sprawiają, że rolnicy przejmują zadania, które wcześniej wykonywali pośrednicy – takie jak obsługa klientów czy organizacja transportu. Problem w tym, że nie mają do tego ani odpowiedniej infrastruktury, ani wystarczającego wsparcia.

Dla rolnika efekt jest taki, że zamiast ułatwienia pracy pojawia się jej więcej – a rozwój rynku staje się trudniejszy.

Logistyka to tak naprawdę problem przepływu informacji

Jednym z ciekawszych wniosków spotkania było spojrzenie na logistykę z innej strony. Zamiast traktować ją jako główny problem, zaproponowano, by potraktować wyzwania logistyki i dystrybucji jako efekt braku dobrego przepływu informacji i koordynacji.

Jeżeli uczestnicy rynku nie mają dostępu do aktualnej informacji o popycie, podaży i dostawach, trudno im działać wspólnie i sprawnie. Skoro konkurencyjność wymaga współpracy po stronie rolników i innych producentów oraz po stronie konsumentów, ewidentnie brakuje narzędzi do wspólnego podejmowania decyzji i synchronizacji działań.

Dlatego cyfryzacja powinna służyć nie tylko „usprawnieniom i optymalizacjom technicznym”, ale lepszemu przepływowi informacji i skuteczniejszej koordynacji.

Przykłady zaprezentowane w Krakowie, takie jak E-skrzynka z Kujawsko-Pomorskiego czy też rynki online Marchewka Mobilna, Spiżarnia24, Z Ziemi, Chojnicki Koszyk zrzeszone w sieci APPETIT pokazały, że skuteczne systemy żywnościowej nie opierają się tylko na technologiach cyfrowych. Ich fundamentem jest współpraca, wspólna organizacja i stabilne wsparcie instytucji.

W przypadku E-skrzynki jest to Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, a w przypadku Marchewki Mobilnej to wzajemne wsparcie i nauka lokalizacji zsieciowanych w Żywym Laboratorium APPETIT.

Cyfryzacja: kiedy działa, a kiedy zawodzi

Cyfryzacja staje się iluzją wtedy, gdy skupia się wyłącznie na narzędziach i aplikacjach. W takich przypadkach zwiększa złożoność i często dokłada pracy rolnikom, nie rozwiązując podstawowych problemów.

Ale jednocześnie cyfryzacja jest konieczna – pod warunkiem, że wspiera współpracę.

Jej rola polega na tym, żeby ułatwiać organizację dostaw, zapewniać dostęp do informacji w czasie rzeczywistym, wspierać współdziałanie producentów i klientów. Wtedy staje się realnym narzędziem zmiany.

Co dalej? Od technologii do systemu

Najważniejszy wniosek z European Roadshow jest prosty:

rozwój lokalnych rynków żywności nie zależy od liczby aplikacji, ale od tego, czy potrafimy zbudować dobrze działający rozproszony system żywnościowy – taki, w którym nie ma pośrednika czy też osoby albo instytucji, która narzuca wszystkim swoje warunki.

Taki system powinien łączyć producentów i konsumentów, traktować logistykę jako wspólne zadanie, wspierać współpracę zamiast indywidualnych działań, wykorzystywać narzędzia cyfrowe w sposób dopasowany do realnych potrzeb.

Kluczową rolę mają tu także instytucje publiczne – nie tylko jako źródło finansowania czy wiedzy, ale jako podmioty, które pomagają łączyć działania i budować rozwiązania systemowe.

Wnioski dla Krakowa

European Roadshow w Krakowie pokazało, że przyszłość lokalnych rynków żywności nie zależy od stopnia cyfryzacji czy też samej technologii cyfrowej. Najważniejsze jest to, jak połączymy organizację, infrastrukturę, współpracę i zaufanie na terenie Krakowa.

Cyfryzacja nie jest ani prostym rozwiązaniem, ani iluzją. To narzędzie, które działa tylko wtedy, gdy pomaga rozwiązywać najważniejszy problem – brak koordynacji. Jeśli Kraków chce rozwijać lokalny system żywnościowy, musi postawić nie tylko na technologie, ale przede wszystkim na budowanie spójnego, dobrze zorganizowanego systemu.

Zaproszenie

Zapraszamy do pogłębienia tematu i zapoznania się dyskusją i prezentacjami nt. cyfryzacji lokalnych rynków żywności w oparciu o rozwiązania Krótkich Łańcuchów dostaw Żywności, które były częścią dyskusji panelowych w ramach European Roadshow:

👉 Raport nt. cyfryzacji lokalnych rynków żywności z European Roadshow – TUTAJ

👉 Prezentacje prelegentów w dyskusji panelowej – TUTAJ

👉 Więcej o projekcie CORENET - TUTAJ

To dobry moment, aby wspólnie kształtować przyszłość systemu żywnościowego Krakowa – bardziej lokalnego, odpornego i skoordynowanego.

W dniach 18-19 czerwca 2026 odbędzie się w Krakowie II Kongres Miast na rzecz Suwerenności. Zachęcamy do udziału. My będziemy na pewno! Więcej informacji i rejestracja TUTAJ.