Cyfryzacja nie sprzeda żywności. Ale może uratować lokalne rynki

Czy największym problemem lokalnych rynków żywności jest dziś brak klientów? Autorzy najnowszego raportu Żywego Laboratorium APPETIT, przygotowanego w ramach europejskiego projektu CODECS, odpowiadają jednoznacznie: NIE! Problemem nie jest już sprzedaż. Problemem jest dostarczenie żywności od wielu producentów do wielu konsumentów.

Raport „Cyfryzacja krótkich łańcuchów dostaw żywności” to lektura dla rolników, samorządowców, organizatorów lokalnych rynków żywności oraz wszystkich, którzy zastanawiają się, jak budować odporne systemy żywnościowe w czasach kryzysów, niepewności i rosnących oczekiwań konsumentów.

Od technologii do rzeczywistości

Jednym z najbardziej interesujących wniosków raportu jest zmiana perspektywy, jaka nastąpiła między 2023 a 2026 rokiem. Trzy lata temu dyskusja koncentrowała się wokół aplikacji, platform sprzedażowych i kompetencji cyfrowych. Dziś uczestnicy badania mówią przede wszystkim o logistyce, współpracy i organizacji rynku.

W praktyce okazało się, że:

„Nie sztuka sprzedać, sztuka dostarczyć”.

To zdanie przewija się przez cały raport i doskonale oddaje jego główne przesłanie. Narzędzia cyfrowe potrafią wygenerować popyt. Konsumenci chcą kupować lokalną żywność. Jednak bez sprawnej organizacji dostaw, punktów odbioru i współpracy między gospodarstwami nawet najlepsza platforma sprzedażowa szybko napotyka ograniczenia.

Zapomniany bohater: gospodarstwo średnie

Raport zwraca uwagę na grupę, która przez lata była niemal niewidoczna w debacie o krótkich łańcuchach dostaw: gospodarstwa o powierzchni około 10-50 hektarów.

To właśnie one mogą zapewnić:

• stabilność dostaw,

• odpowiedni wolumen produkcji,

• możliwość skalowania lokalnych rynków żywności.

Małe gospodarstwa odgrywają ważną rolę społeczną i środowiskową, ale same nie zbudują masy krytycznej rynku. Z kolei duże gospodarstwa najczęściej pozostają poza sprzedażą bezpośrednią. Bez aktywnego włączenia gospodarstw średnich lokalne rynki żywności pozostaną niszą.

Cyfryzacja ma cenę. I nie chodzi o technologię

Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków jest stwierdzenie, że główne koszty cyfryzacji nie mają charakteru technologicznego.

Największym obciążeniem okazują się:

• organizacja sprzedaży,

• obsługa zamówień,

• kontakt z klientami,

• planowanie dostaw,

• koordynacja logistyki.

Rolnicy coraz częściej przejmują zadania, które wcześniej wykonywali pośrednicy, hurtownicy czy firmy logistyczne. Problem polega na tym, że często nie otrzymują za te dodatkowe obowiązki odpowiedniego wynagrodzenia.

To ważna lekcja dla wszystkich projektów cyfryzacji: sama technologia nie rozwiązuje problemów organizacyjnych.

Logistyka jako dobro publiczne

Jeśli jeden wniosek z raportu zasługuje na szczególną uwagę decydentów, to właśnie ten: logistyka powinna być traktowana jako infrastruktura publiczna.

Autorzy wskazują potrzebę inwestowania w:

• wspólne punkty odbioru,

• lokalne huby żywnościowe,

• systemy konsolidacji zamówień,

• opakowania wielokrotnego użytku,

• rozwiązania ograniczające koszty i emisje transportowe.

Bez takich inwestycji lokalne rynki żywności będą miały trudność z osiągnięciem skali, która pozwoli im odgrywać realną rolę gospodarczą i społeczną.

Coraz większa rola samorządów

Raport pokazuje również wyraźną zmianę w myśleniu o roli władz lokalnych. Samorządy nie są już postrzegane wyłącznie jako źródło dotacji. Stają się partnerami odpowiedzialnymi za budowanie lokalnej odporności żywnościowej.

Tam, gdzie gminy angażują się w rozwój infrastruktury i koordynację działań, inicjatywy są trwalsze i cieszą się większym zaufaniem uczestników rynku.

To szczególnie ważne w świecie, w którym bezpieczeństwo żywnościowe coraz częściej staje się elementem strategii rozwoju miast i regionów.

Dlaczego warto przeczytać cały raport?

Bo nie jest to kolejny dokument o nowych technologiach w rolnictwie.

To raport o tym:

• dlaczego cyfryzacja sama nie wystarczy,

• jak budować lokalne rynki żywności zdolne do rozwoju,

• jaka jest rola współpracy między gospodarstwami,

• dlaczego logistyka staje się kluczowym wyzwaniem,

• jak samorządy mogą wzmacniać bezpieczeństwo żywnościowe swoich mieszkańców,

• jakie zmiany powinny znaleźć się w politykach publicznych po 2027 roku.

Wartość raportu polega na tym, że powstał nie na podstawie teorii, lecz doświadczeń ludzi, którzy od kilku lat praktycznie rozwijają lokalne rynki żywności – interesariuszy lokalnych rynków żywności. Pokazuje nie tylko sukcesy cyfryzacji, ale także jej ograniczenia oraz warunki konieczne do osiągnięcia trwałych efektów.

Jeżeli interesuje Cię przyszłość lokalnej żywności, krótkich łańcuchów dostaw oraz budowa odpornych społeczności lokalnych, ten raport jest obowiązkową lekturą. Nie odpowiada jedynie na pytanie, jak cyfryzować rolnictwo. Odpowiada na znacznie ważniejsze pytanie: jak zorganizować lokalne rynki żywności, aby działały skutecznie także wtedy, gdy świat wokół staje się coraz mniej przewidywalny. Raport znajdziesz TU